Faza późnego gotyku przypada na XV i początek XVI wieku. Cechowała go drobiazgowość i nadmiar detali, rzeźby. Łuki stały się ostrzejsze, przegięte w formie „oślego grzbietu”. W detalach wykorzystywano kształt „rybiego pęcherza”. Jednocześnie okres ten przyniósł istotne zmiany kształtu i funkcji architektury. W budownictwie sakralnym nasiliło się dążenie do jednolitego traktowania wnętrza i do uproszczenia konstrukcji. Dominującą formą stała się hala z poszerzonymi nawami bocznymi i nie wyodrębnionym chórem. Skarpy wprowadzono do wnętrza kościoła, co przyczyniło się do utworzenia płytkich kaplic. Na miejsce skarp wprowadzono dekoracyjne lizeny. Bryły budynków traciły swoją wysmukłą sylwetkę przez zastosowanie gzymsów i galerii akcentujących piętrowość. Sklepienia i dekoracja architektoniczna stawały się coraz bardziej ozdobne, coraz jaśniejsze przez wprowadzenie ogromnych okien i umiejętne rozproszenie światła w ich wnętrzu.
Wieże sił początkowo nakryte ciosowymi daszkami z czasem otrzymują piękne bogate zwieńczenie sterczynami (zwanymi też fialami lub pinaklami), a nawet rodzajem kapliczek. Coraz bardziej skomplikowane stają się przekroje profilowanych żeber gotyckich i profile filarów międzynawowych. Do głównego trzonu dołączają służki, kolumienki, listewki lub przysadki odpowiadające wychodzącym z filara profilom łuków i żeber sklepiennych. Analogicznie wzbogacają się profile kolumn cylindrycznych.
Łuki w późnym gotyku wyostrzają się i przybierają formy najpiękniejsze, skomplikowane i pełne finezji, jak np. łuk schodkowy, wielolistny czy trójlistny w „ośli grzbiet”. Pojawiają się bogato zdobione maswerki, częste zastosowanie znajduje motyw „rybiego pęcherza”. Wystrój rzeźbiarski zdąża ku realizmowi, rośliny można zidentyfikować, postacie zaczynają wyrażać uczucia. Dekoracyjne rzeźby oderwały się od architektury i stanowiły oddzielne posągi, które ustawiono w ustronnych niszach kościoła.
Rozpowszechnił się też drewniany ołtarz tzw. szafiasty, złożony z szafy środkowej, zamykanej skrzydłami pojedynczymi (tryptyk) lub podwójnymi (poliptyk), sceny w nich i na nich były rzeźbione lub malowane. Najlepszym przykładem tych rzeźb jest ołtarz Wita Stwosza w krakowskim kościele Mariackim. Na Dolnym Śląsku tego typu ołtarze można spotkać m.in. w Ziębicach, Jaworze, Lipie Jaworskiej, Chojnowie.
W architekturze miejskiej późny gotyk przejawiał się w takich samych detalach jak architektura sakralna.
W drugiej połowie XV w. pojawiają się w murach miast i zamków strzelnice leżące, specjalne dla armat, umieszczane niezbyt wysoko nad terenem. Pojawia się barbakan, natomiast stołp (donżon) zamkowy od połowy XV w. traci swą przydatność artyleryjską.
Przy końcu gotyku zaczyna krystalizować się układ domu mieszczańskiego. Zależy on w dużym stopniu od pozycji majątkowej właściciela i jego zawodu. W Europie Środkowej spotykamy często zabudowę dwuczęściową: blok tylny oddzielony od frontowego niewielkim podwórzem. Parter frontu przeznaczony jest na obsługę klienta, piętro na mieszkanie. Blok tylny mieści służbę, składy, stajnie, wozownie itp.
Schyłek stylu gotyckiego przynosi jeszcze jeden, oprócz zamków, typ architektury obronnej, stanowiący raczej rezydencję magnacką niż zamek. Jest to dwór obronny. Architekt zgodnie z przeznaczeniem stosuje tu bogatą dekorację rzeźbiarską w obramieniach okien i portali, urozmaica bryłę wykuszami i tynkowanymi wnękami, projektuje reprezentacyjne sale i dziedzińce.
